Historiako Testuak - Recently Updated Pages

3. Pertsiarren manifestua

koro — Sun, 30 Mar 2008 04:42:27 CDT

JAUNA:
Antzinako pertsiarren ohitura zen erregea hil ondoren anarkiaz beteriko bost egun igarotzea, hilketa, lapurreta eta beste hainbat zorigaiztoren esperientziak ondorengoarekiko leialagoak izatera behartu zitzaten. Espainia BMri hala izateko ez zuen behar halako saiakuntzarik zure gatibutasunak iraun duen sei urteetan. BM arbasoen tronura itzulita ikusteaz pozten diren espainiarretatik, begirunezko adierazpen hau Espainiako ordezkari-izaerarekin sinatzen dutenak dira (…)

Monarkia absolutua (…) arrazoiaren eta adimenaren lana da: jainkoaren legearen, justiziaren eta estatuko funtsezko legeen mende dago: konkista-eskubidearen bitartez edo euren erregeak aukeratu zituzten lehen gizakien borondatezko menekotasunaren bitartez ezarri zen. Horregatik, subirano absolutuak ez du ahalmenik bere agintea arrazoirik gabe erabiltzeko (jainkoak berak ere eduki nahi izan ez zuen eskubidea); horregatik zen beharrezkoa botere subiranoa absolutua izatea, bere mendekoei denen interesekoa zaintzen duena agintzeko eta hori nahi ez dutenak obeditzera behartzeko (…).

Eskatu behar dugun erremedioa, gure botoak, eta gure probintzienak, paperean jarriz, Espainiako lege, foru, usadio eta ohituren araberakoa da. (…) Xede horrekin bil daitezela Gorteak handitasunez eta antzinakoak egin ziren bezala (…): bertan behera utz daitezela Konstituzioaren ondorioak eta Cadizen xedatutako dekretuak eta Gorte berriek kontuan har ditzatela haren deuseztasuna, injustizia eta desegokitasunak (...)

Madrilen, 1814ko apirilaren 12an

Hautaprobetarako proposatutako 3. testua

Proposatutako testuiruzkina

Kororen ataria

2. ebaluazioa

koro — Wed, 12 Mar 2008 16:33:17 CDT

Proposatutako testuak

1786ko Konstituzioa
Joaquín Costaren Berriztapenari kritika
Primo de Riveraren manifestua
Atzerriko kapitala Euskal Herriko meatzaritzan
Bizkaiko langileei
Burdinbideen lege orokorra
1876ko uztailaren 21eko legea (Euskal Foruak ezeztatzen dituena)
Euskeldun Batzokijaren Estatutuak
EAJ-ren birbatzea
Azañaren hitzaldia konstituzioko 26. artikuluari buruz
1931ko konstituzioa
Fronte Popularraren programa
Lizarrako Estatutua

Beste testu batzuk

15. EAJ-ren birbatzea

koro — Mon, 10 Mar 2008 16:59:21 CDT

Euskal nazionalismoaren lema: Jaun-Goikua eta Lagi- Zarra..

Jaun-Goikua

Lehenengoa: Euskal nazionalismoak erlijio katolikoa aldarrikatzen du egiazko bakartzat eta men egiten die eliza katoliko, apostoliko eta erromatarraren doktrinari eta jurisdikzioari.

Bigarrena: Euskadi, osatzen duten sei estatu historiko ohi edo eskualde autonomoetako bakoitza bezala, katolikoa, apostolikoa eta erromatarra izango da bere barruko bizitzako adierazpen guztietan eta gainerako nazio, herri eta estatuekiko harremanetan.

Lagi-Zarra

Hirugarrena: Euskadi, euskaldunen nazioa eta aberria da.

Laugarrena: Euskadik, euskal nazioak, berezko eskubideagatik eta eskubide historikoagatik, komenigarritasun gorenagatik eta bere borondateagatik, bere etorkizunaren erabateko jabe izan behar du lege naturalaren barruan bere burua gobernatzeko.

Bosgarrena: Euskal nazionalismoak eskubide hori aldarrikatzen du eta errealitate bihurtzeko asmoa du. Gainera, hemendik aurrera ahal duen heinean eta, Euskadi bere etorkizunaren jabe izaten denean bere osotasunean, honako hauei erreparatuko die:

a) Gure naziokotasunaren funtsezko oinarria den euskal arraza kontserbatu eta sendotzeko funtsezko premiari;
b) Gure naziokotasunaren ezaugarri gailena den euskal hizkuntza kontserbatzeari, hedatzeari eta garbitzeari;
c) Usadio eta ohitura tradizionalak berrezartzeari, gure izaera eta nortasuna galarazten dizkiguten usadio eta ohitura exotikoei aurre eginez.

Seigarrena: Euskal estatu ohiak eta euren konfederazioa Euskadin birsortzea, bakoitzaren autonomia partikularra murriztu gabe.

Euskal kolektibotasun nazionalistaren titulua.

Comunión Nacionalista Vasca eta Eusko Alderdi Jeltzalea bi erakunde abertzaleen batasunaren ondoriozko talde nazionalistaren izena hasieran izan zuena izango zen, hau da, Eusko Alderdi Jeltzalea.

Bergarako batzarra, 1930ko azaroak 16

14. Euzkeldun Batzokijaren Estatutuak

koro — Mon, 10 Mar 2008 16:56:15 CDT

1. artikulua: Euskeldun Batzokija izenarekin, (…) Bizkaiko Jaun Goikua eta Lagi-Zarra leman jasotako doktrinen jarraitzaile diren herritarren arteko batasun eta adiskidetasun loturak sortzea helburu duen aisiarako zentroa sortu zen Bilbo hirian.

2. artikulua: Behin Bizkaiko Elkarte Nagusia sortzen denean, Bizkai-Batzar deituko dena Arana eta Goiri-tar Sabinok idatzitako estatutuak izango dituena, Euskeldun Batzokija haren mende geratuko da (…).

3. artikulua: Jaungoikua. Bizkaia katolikoa, apostolikoa eta erromatarra izango da bere barruko bizitzako adierazpen guztietan eta gainerako herriekiko harremanetan.

4. artikulua: Lagizarra. Bizkaia askatasunez birsortuko da. Foru izeneko bere lege tradizionaletan jasotako funtsezkoena osotasunean berrezarriko du. Gure arbasoen usadio eta ohitura onak berrezarriko ditu. Erabat ez bada ere, gehien bat, euskal arrazako familiez osatuko da. Euskara izendatuko du hizkuntza ofizialtzat.

5. artikulua: Eta. Ordena erlijiosoaren eta politikoaren eta gauza jainkotiarren eta gizatiarren arteko harmonia perfektuaren eta adostasunaren gainean ezarriko da Bizkaia.

6. artikulua: Jaungoikua eta Lagizarra bereiztea. Ordena erlijiosoaren eta politikoaren, eklesiastikoaren eta zibilaren arteko bereizketa argi eta markatuaren gainean ezarriko da Bizkaia.

7. artikulua: Jaungoikua Lagizarraren aurretik jarriko da. Politikoak erlijiosoarekiko eta Estatuak Elizarekiko erabateko eta baldintza gabeko mendekotasunaren gainean ezarriko da Bizkaia.

8. artikulua: Bizkaia, bere arraza, bere hizkuntza, bere fedea, bere izaera eta bere ohiturak kontuan hartuta, Araba, Nafarroa Beherea, Gipuzkoa, Lapurdi, Nafarroa eta Zuberoaren arreba izanik, sei herrialde horiekin elkartu edo konfederatuko da Euskalerria izeneko (Euskeria) multzoa osatzeko, baina bere autonomia partikularra batere murriztu gabe.(…).

Bilbon, 1894ko uztailaren 14an.

13. 1876ko uztailaren 21eko legea

koro — Mon, 10 Mar 2008 16:54:41 CDT

Alfonso XII.a, jainkoaren graziaz Espainiako errege konstituzionala denak, honako hau ikusi eta ulertzen duzuen guztioi jakinarazten dizue: Gorteek honako hau agindu dutela eta guk berretsi dugula:

1. art. Legeak deitutakoan arma zerbitzura joateko eta norberaren ondasunen proportzioan estatuko gastuetan laguntzeko betebeharrak ezarri dizkie Konstituzioak espainiar guztiei eta betebehar horiek, eskubide konstituzionalak hedatzen diren bezala, Bizkaia, Gipuzkoa eta Arabako biztanle guztiei hedatuko zaizkie, nazioko gainerako biztanleei bezalaxe.

2. artikulua. Aurreko artikuluan xedatutakoaren kariaz, aipatutako hiru probintziak behartuta daude (…), armadako soldadualdi arrunt eta berezien kasuan, Legeen arabera dagokien gizonezko kupoa aurkeztera.

3. artikulua. Era berean, (…) Bizkaia, Gipuzkoa eta Arabako probintziak behartuta daude estatuko aurrekontu orokorretan esleitutako kontribuzio, errenta eta zerga arrunt eta bereziak ordaintzera, dagokien proportzioan eta gastu publikoetarako erabiltzeko.

4. artikulua. Gobernuari baimena ematen zaio, dagokion egunean Gorteei berri emanaz, 1837ko irailaren 19ko eta 1841eko abuztuaren 16ko legeak eta urte bereko urriaren 29ko dekretua kontuan hartuz, Araba, Gipuzkoa eta Bizkaiko probintzien onespenarekin eta egokitzat jotzen badu, lehengo foru araubidean eskatzen dituzten erreforma guztiak onartzeko, Euskal Herriko herrien ongizaterako nahiz nazioaren gobernu onerako eta segurtasunerako badira.

Jauregian, 1876ko uztailaren 21ean.- Ni, Erregea.- Antonio Canovas del Castillo Ministro Kontseiluko Presidentea. Madrilgo Gazeta, 207. alea, 1876ko uztailak 25.

12. Burdinbideen lege orokorra

koro — Mon, 10 Mar 2008 16:52:02 CDT

Isabel II.a (…) Espainiako Erregina: honako hau ikusi eta ulertzen duzuen guztioi jakinarazten dizue: Gorteek honako hau agindu dutela eta guk berretsi dugula:

4. artikulua. Zerbitzu orokorreko trenbideen eraikuntza Gobernuak egiaztatu ahal izango du eta, bestela, partikularrek edo konpainiek.

6. artikulua. Partikularrek edo konpainiek ezingo dute trenbiderik eraiki (…) dagokion emakida eskuratu ez badute aurretik.

8. artikulua. Zerbitzu orokorreko trenbideak eraikitzeko funts publikoen laguntza jaso daiteke:

1. Beraiekin obra jakin batzuk egikarituz; 2. Enpresei aldi jakin batzuetan inbertitutako kapitalaren zati bat emanaz (…); 3. Kapital horien truke gutxieneko interes edo interes finkoa bermatuz (…).

19. artikulua. Trenbideen eraikuntzan erabiltzen diren atzerriko kapitalak edo xede horretarako maileguak estatuaren babespean eta gerraren ondoriozko errepresalia, konfiskazio edo bahimenduetatik libre geratuko dira.

20. artikulu. Trenbide enpresa guztiei ematen zaizkie honako hauek: 1. Trenbideak hartuko dituen jabari publikoko lursail guztiak (…); 2. Auzotasuneko onura egur, larre eta gainerakoen aprobetxamendurako (…) enpresetako langileentzat eta lanetan erabiltzen diren garraioko animalien mantenurako; 3. Trenbidearen aldameneko lurretan (…) harrobiak irekitzeko ahalmena (…); 4. Bidesari eta garraio eskubideak (…) jasotzeko ahalmen esklusiboa; 5. Eraikuntzak irauten duen bitartean eta hamar urte geroago arte, (…) lehengaiek, (…), makinek, (…), egurrak, kokeak eta atzerritik inportatu behar den material finko eta mugikor guztiak ordaindu beharreko muga zergan adierazitako eskubideen baliokidea ordaindu beharra (…)

30. artikulua. Trenbideak honako baldintza hauen arabera eraikiko dira: 2. Trenbidearen zabalera metro bat eta 80 zentimetrokoa izango da (Gaztelako 6 oin eta 6 hazbete).

Aranjuezen, 1855eko ekainaren 3an . – Ni, Erregina.- Francisco de Luxan, Sustapen Ministroa. Madrilgo Gazeta, 1855eko ekainak 6

11. Bizkaiko langileei

koro — Mon, 10 Mar 2008 16:49:52 CDT

(...) Bizkaiko meatzeetako langileak maiatzaren 1ean bildu ziren Gallartako frontoian eta manifestazio zaratatsuak egin zituzten meatze eskualde hartako erregetxoek derrigorrezkotzat jotzen zituzten kuartel eta dendak mantentzearen aurka. Gainera, botere publikoei edo haien ordezkariei haiek berehala eta erabat desagerrarazteko eskatuko zien batzordea eratu zuten. (...)

Meatzeetako langileak greban altxatu ziren 1890ean, lanaldia murriztea eta derrigorrezko barrakoi eta dendak kentzea aldarrikatuz.(…)

Gaur egun, onerako edo txarrerako, 1890ean ezarritako lanaldiarekin jarraitzen da, baina derrigorrezko barrakoi eta dendei dagokienez, lehenengo grebaren aurreko egoeratik oso hurbil daude meatze zona guztian.

Bizkaian, legeak gutxietsiz eta mendeko izaera liberala murriztuz, nahitaezko baldintza da lanean onartua izateko, etxe ez higienikoetan bizitzea eta janariak, onak edo txarrak (ia beti txarrak eta eskandaluzko prezioetan), denda jakin batzuetan erostea.

Hori, gure iritziz, horrenbeste aldiz eskatzen den lan askatasunari egiten zaion eraso larria, osasun eta higiene legeei egiten zaien iraina eta, batez ere, inongo gobernu kultuk onartu behar ez lukeen gizakiaren aurkako zapalkuntza da.

Baina Bizkaiko meatzeetako langileek, esklabotasun berri eta higuingarriaren ikur diren derrigorrezko kuartel eta dendak desagerrarazteko, grebarako legezko eskubidea aldarrikatuko dute, gobernuak eta agintariek benetako krimenak egiten dituzten kontzientziarik gabeko zapaltzaileen aseezintasunari muga jarri behar zaionik uste ez badute ere.

Klase borroka, 86. alea (1896-V-23)

10. Atzerriko kapitala Euskal Herriko meatzaritzan

koro — Mon, 10 Mar 2008 16:48:27 CDT

Ingalaterrako “The Bilbao River and Cantabrian Railway C.L.” sozietatea 1870ean sortu zen eta handik gutxira hasi zen eraikitzen Galdamesko trenbidea, herri horretako meatzeak eta Sestaoko ontziralekua lotuko zituena. Hurrengo urtean, 1871n, “Luchana Minning C.” deiturikoak Barakaldoko errekako meatzeak eta sozietateak Lutxana-Barakaldon zuen ontziralekua lotu zituen. W. Amstongek eta Balcokow, Vaughan eta C. Jaunek finantzatu zuten konpainia.

Gainera, urte horietan, Ingalaterra, Frantzia, Belgika eta Alemaniako hainbat enpresa siderurgikori zonako minerala interesatzen zitzaien eta negoziazioak hasi zituzten Euskal Herriko meatzeak ustiatzen zituen “Ibarra y Cía.” familia enpresarekin. 1873an, Ingalaterrako Iron C. eta Consett Iron C. eta Alemaniako Fried Krupp enpresek Ingalaterrako “Orconera Iron Ore, CL.” sozietatea sortu zuten euskal taldearekin lankidetzan. Urte batzuk geroago, 1876an, Frantziako “Societé de Lanain” eta “Societé Monetaire” eta Belgikako “Societé Cockerill” talde siderurgikoek “Societé Franco-Belge des mines de Somorrostro” izenekoa sortu zuten “Ibarra y Cía.” taldearekin batera. Euskal taldeak kapitalaren % 25 zuen konpainia horietako bakoitzean.

Azken batean, atzerriko kapitala eta teknikariak iritsi zirenean hasi zen eraikitzen mineralaren bolumen handiak ateratzea eta esportatzea ahalbidetu zuen meatze azpiegitura (trenbidea, aireko tranbiak, amaierarik gabeko kateak, plano inklinatuak eta ontziralekuak). 1876-1882 aldian 41 milioi pezeta baino gehiago inbertitu ziren garraiobide horietan eta, trenbideetako inbertsioaren % 88 xurgatu zuen.

Gonzalez Portilla, Manuel, “Bilbao en la formación del País Vasco contemporáneo”, Bilbo, BBV fundazioa, 1995, 133. or.

9. Primo de Riveraren manifestua

koro — Mon, 10 Mar 2008 16:46:29 CDT

Herriari eta armadari:
Iritsi da guretzat irrikak jasotzeko unea eta, aberria maitatuz, aberri horrentzako salbazio bakartzat, politikaren profesionalen eskuetatik eta, arrazoi bategatik edo besteagatik, 98an hasi ziren eta Espainia amaiera tragiko eta desohorezkoarekin mehatxatzen duten zorigaitz eta inmoralitateen koadroa eskaintzen digutenen eskuetatik askatzea ikusten dutenen aldarrikapen deiadartsuari erreparatzeko unea, itxaropena baino gehiago beldurra geniona (beti legezkotasunaren barruan bizi nahiko genukeelako eta legezkotasuna Espainiako bizitzan nagusi izatea nahiko genukeelako).(…)
Orain erantzukizun guztiak eskatuko ditugu eta geuk gobernatuko dugu edo, bestela, gure morala eta doktrina ordezkatzen duten gizon zibilek (…)..
Espainiarrok! Gora Espainia eta gora Erregea!
Ez dugu gure ekintza justifikatu behar, izan ere, herri osasuntsuak agindu eta inposatzen baitu. Prelatuen, gobernadore ohien, agintaritzako agenteen, ugazaben, arduradunen eta langileen hilketak; (…); intriga politiko doilorrak Marokoko tragedia aitzakiatzat hartuta; ziurgabetasuna arazo nazional larri horren aurrean; indiziplina soziala, lana ez-eraginkor eta baliogabe bihurtzen duena, (…); zigorrik gabeko propaganda komunista; (…); propaganda separatista nabarmena (…). (…)
Horretarako, nigan jarri duten konfiantzaren eta agintearen kariaz, Madrilen Direktorio Ikuskatzaile Militarra eratuko da aldi baterako. Ordena publikoa zaintzeaz eta ministerioen eta erakunde ofizialen ohiko funtzionamendua ziurtatzeaz arduratuko da eta, epe laburrean, gure babespean ministerioa eratu dezaketen baina, erregek onartzen baditu ere, erabateko ahalmena eta duintasuna duten gizon zuzenak, jakintsuak eta langileak eskaini ahal izatea eskatuko dio nazioari.

MIGUEL PRIMO DE RIVERA, Laugarren Eskualde Militarreko kapitain jenerala La Vanguardia, Bartzelona, 1923-IX-13; ABC, Madril, 1923-IX-14

8. Joaquín Costaren berriztapenari kritika

koro — Mon, 10 Mar 2008 16:42:04 CDT

Honen bitartez, gobernu mota hau osatzen duten faktoreak eta bakoitzak gainerakoekiko okupatzen duen posizioa erabakitzen ditugu.
Hiru dira kanpoko osagai horiek: 1. Talde bakoitzeko oligarkak (primate deiturikoak), gizon itzaltsuak edo gailenak, euren "buruzagitza" osatzen dutenak eta, oro har, erdialdean bizi direnak; 2. Lehen, bigarren edo goragoko mailako jauntxoak, lurraldean sakabanatutakoak; 3. Komunikazio organo eta tresna lana egiten dien gobernadore zibila. Funtsean horixe da bere atsekabearen azpian amore emandako eta ahuldutako nazio osoari intziri eginarazten dion trikimailu guztia.
Oligarka eta jauntxoek osatzen dute klase gidari edo gobernatzaile deitzen dioguna eta 'alderditan' banatuta eta sailkatuta dagoena. Baina deitzen badiogu ere, ez da horrela; horrela balitz, nazioaren zati eta bere ordezkari organiko izango litzateke. Baina gorputz arrotza baino ez da, zergak ezarri eta kobratzeko, ministerioak, kapitaintzak, telegrafoak, trenbideak, bateriak eta gotorlekuak indarrean hartutako atzerritar talde bat izango litzatekeen bezala.
Hauteskundeetan (…), ez da herria bozkatzea faltsifikatu eta sistema galbidera eramaten duena, klase kontserbadoreak eta gobernatzaileak baizik. Horretarako, euren posizioaz, aberastasunaz eta masak zuzentzeko eman zitzaien aginteaz eta botereaz baliatzen dira.

Joaquin Costa, Oligarkia eta jauntxokeria Espainiako egungo gobernu mota gisa, Madril, 1901.

7. 1876ko konstituzioa

koro — Mon, 10 Mar 2008 16:38:26 CDT

Alfonso XII.a, jainkoaren graziaz Espainiako errege konstituzionala denak, honako hau ikusi eta ulertzen duzuen guztioi jakinarazten dizue: gaur egun bildutako Erresumako Gorteekin batera eta haiekin bat etorriz, honako hau agindu eta berretsi dugula:
Espainiako Monarkiaren Konstituzioa
11. art. Erlijio Katoliko, Apostoliko eta Erromatarra da estatukoa. Nazioak kultuari eta bere ministroei eutsi behar die.
Espainiako lurraldean inor ezingo da eragotzi ez bere iritzi erlijiosoengatik ez bere kultua praktikatzeagatik, baldin eta kristau moralari zor zaion errespetua gordetzen bazaio.
Ez dira baimenduko, ordea, estatuko erlijioarenak ez diren jende aurreko beste zeremonia eta adierazpenak.(...)
13. art. Espainiar orok du eskubidea:
Bere iritzi eta ideiak askatasunez adierazteko, ahoz, idatziz, inprimaketaz edo antzeko beste prozedura batez baliatuz eta aurretiko zentsurari lotu gabe.
Bakean biltzeko.
Giza bizitzako xedeetarako elkartzeko (…).
18. art. Legeak egiteko ahalmena Gorteek eta Erregeak dute.
19. art. Gorteak ahalmen bereko bi gorputz legegilekidek osatzen dituzte: Senatuak eta Diputatuen Kongresuak.
20. art. Senatua norberaren eskubideko senatariek osatzen dute; Koroak izendatutako biziarteko senatariek; estatuko korporazioek eta zergapeko handiek hautatutako senatariek (…).
28. art. Legeak finkatzen duen metodoaren bitartez hautatu eta berrautatu ahal izango dira diputatuak (...).
50. art. Erregeak du legeak betearazteko ahalmena (…)
75. art. Monarkia osoan zehar kode berberek aginduko dute, zirkunstantzia jakin batzuen ondorioz legeek xedatzen dituzten aldaketei kalterik egin gabe. Epaiketa arrunt, zibil eta kriminaletan foru bakarra ezarriko da espainiar guztientzat (...)

Madrilen, 1876ko ekainaren 30ean

1.Baionako Abdikazioak

koro — Mon, 10 Mar 2008 16:12:17 CDT

Nire basailu maiteei nire maitasun aitatiarraren azken froga eman nahi izan diet. Haien zoriona eta jainkozko probidentziak nire gobernupean jarrita zituen domeinuen lasaitasuna, oparotasuna, kontserbazioa eta osotasuna izan dira nire erregetzan izan ditudan arduren xede bakarra. (…) Gaur, jarri nauten eta neure burua ikusten dudan baldintza berezietan, nire kontzientziak, nire ohoreak eta ondorengoei utzi behar diedan izen onak nahitaez eskatzen dute nire subiranotasuneko azken ekintza helburu hori lortzera bideratutakoa izatea, hau da, orain utziko dudan tronua duen monarkiaren lasaitasuna, oparotasuna, segurtasuna eta osotasuna eta bi hemisferioetako nire basailoen zorionik handiena lortzera bideratutakoa.

Horrenbestez, sinatu eta berretsitako tratatuaren truke, Espainia eta Indien gaineko nire eskubide guztiak eman dizkiot nire aliatu eta adiskide maitea den Frantziako enperadoreari; Espainiako eta Indietako koroa beti independentea eta osoa izango dela hitzartu dugu (…) eta baita gure erlijio sakratua Espainian nagusi izateaz gain, monarkia honen domeinu guztietan bakarra izango dela ere. Horrela ulertu eta horrela jakinaraziko diezue gainerako kontseiluei (…), nire subiranotasunaren azken ekintza hau nire domeinu guztietan nabarmendu dadin (…), eta Napoleon Enperadorea nire lagun maitearen xedapenak gauzatzeko bildu zaitezten eta daitezen (…), herritarren desordenak eta mugimenduak saihestuz, betiere triskantza, familien atsekabea eta denen hondamena eragiten dituztelako.

Baionan, Gobernuarena izeneko jauregi inperialean, 1808ko maiatzaren 8an. Nik, erregek, Gaztelako nire kontseiluko bitarteko gobernadoreari.

Madrilgo Gazeta, 1808ko maiatzak 20, ostirala.
Hautaprobetarako proposatutako 1. testua

Proposatutako testuiruzkina

Kororen ataria

1. ebaluazioa

koro — Thu, 03 Jan 2008 16:51:26 CST

Proposatutako testuak

Beste testu batzuk

3. ebaluazioa

koro — Thu, 03 Jan 2008 14:55:24 CST

Proposatutako testuak

Euskal Herriko Estatutuari buruzko Legea
Kontzertu Ekonomikoak ezeztatzea
Estatuaren Lege Organikoa
Euskal apaizen manifestua
Frankismo garaiko gizartearen azalpenak
Koordinazio demokratikoaren programa
Erreforma Politikorako Legea (2035/1976 Errege Dekretua)
1978ko Espainiako Konstituzioa
Euskal Herrirako Autonomia Estatutua (3/1979 Lege Organikoa)
Lurralde Historikoen Legea
Trantsizioaren hasiera Euskal Herrian

Beste testu batzuk

Tarrasako Langileen Batzarraren mozioa (1909ko uztailaren 21)

koro — Thu, 03 Jan 2008 14:47:58 CST

Gerra produkzio kapitalistako erregimenaren ondorio gaizto bat dela kontuan hartuz, eta, horretaz gain, Espainiako ejertzitoaren erreklutamendu sistemaren ondorioz, burgesek deklaratutako gerretan langileek bakarrik borrokatzen dutela kontuan hartuz,

Batzarrak protesta gogorra egiten du:
1. Espainiako gobernuak Marokon izandako ekintzaren aurka.

2. Aristokraziako zenbait andreren jokabidearen aurka, erreserbisten, hauen emazteen eta seme-alaben sufrimendua iraindu baitzuten, familia buruak alde egitean kentzen dizkieten bizitzeko baliabideak eman beharrean, dominak eta eskapularioak emanez.

3. Produkzioarentzat baliagarriak diren eta, oro har, gurutzea ilargi erdiaren aurrean garaile ateratzea ala ez axola ez zaien hiritarrak gerrara bidaltzearen aurka. Hauen ordez, erlijio katolikoaren garaipenean guztiz interesatuta egoteaz gain, ez familiarik, ez eta etxerik ez duten, eta herrialdearentzat baliagarriak ez diren apaiz eta fraideekin erregimentuak osa zitezkeen. Eta,

4. Diputatu errepublikanoen jokabidearen aurka, zeren eta, herriak emandako boterea izanik, ez dute aprobetxatu parlamentario gisa duten inmunitatea gerraren aurkako protestan herritarren buru izan eta hauek gidatzeko.

Eta langileei euren indar guztiak biltzeko eskatzen die, gobernua marokoarrek euren aberriaren independentzia ukitu gabe gordetzeko duten eskubidea errespetatzera behartzeko, agian greba orokorra deklaratu beharko delako.

Iturria: CONNELLY ULLMAN, J, La Semana Trágica, 313. or.

Kororen ataria

Oligarkia eta jauntxokeria, Espainiako oraingo gobernu-modu gisa (1901)

koro — Thu, 03 Jan 2008 14:46:37 CST

Honekin, gobernu-era hau osatzen duten faktoreak eta horietako bakoitzak besteen aurrean daukan tokia erabakitzera heltzen gara.

Kanpoko osagarri horiek hiru dira: Lehenengo, oligarkak (alde bakoitzeko primateak, handikiak edo notableak deituak, buruzagitza osatzen dutenak, eskuarki erdialdean bizi direnak); bigarrenik, lehen bigarren edo hirugarren mailako jauntxoak, herrialde osoan zehar sakabanatuak; hirugarrenik, gobernadore zibila, komunikazio-organo eta tresnatzat balio diena. Honetan datza artifizio guztia, eta horren azpian dago nazio osoa ahuldurik eta nekepean.

Oligarkek eta jauntxoek, klase zuzentzaile edo gobernatzailea deitu ohi duguna osatzen dute, “alderditan” zatitua edo kokatua. Baina honela deitu arren, ez da halakoa; hala baldin balitz, nazioaren parte osakidea litzateke, haren ordezkari organikoa genuke, baina ez da gorputza arrotz bat besterik, ministerioak, kapitaintzak, telegrafoak, bateriak eta gotorlekuak hartuak lituzkeen atzerritar talde bat bezala, zergak jarri eta horiek kobratzeko (…).

Azter dezagun orain moralaren aldetik sistema, ikusi dugunez, osatzen duten hiru faktore pertsonalak: jauntxoak, oligarkak eta gobernadorea. Orain argi frogatuko genuke aristokraziak “gutxienek, baina onenek, herria gobernatzea” esan nahi duen bitartean, Espainiako gobernu-moduan, ordea, herria gutxienek gobernatzen dutela, baina txarrenen gutxiengoarekin, alderantzizko aukeraren arabera. Espainol guztiek orrialde hauek, nik kopiatu besterik egin ez ditudanak, irakurri eta hauen gainean gogoeta egin beharko lukete, ea azkenean, lotsaz gorrituta, geure gainetik madarikazio hori kentzen dugun, zeren Txinan, Annam-en, Persian eta Turkian ere, konparaziotik hobeki aterako bailirateke.

Iturria: COSTA, JOAQUÍN. Oligarkia eta Jauntxokeria, Espainiako oraingo gobernu-modu gisa, (1901)

Hauteskunde sistema

koro — Thu, 03 Jan 2008 14:45:35 CST

Herriari sortzen dizkioten kalte handiengatik izango ez balitz, gure hauteskundeak Europan ikus litekeen ikuskizunik barregarrienetako bat izango lirateke.

Egitan, hauteskunde parodia bat baino ez dugu. Hautesle zerrendak, hautestontziak, emaitzak… dena dago faltsuturik. (…).

Gure artean fartsa bere gorritasun osoz dugu, fartsa osotua, berezia eta espainiar bozketen esklusiboa; sufragio orokorra, zein mugatua izan, ez da inoiz hautesle bakoitza eta bakar bat baino izaten: Gobernazio ministroa. Honek, probintzietako gobernadoreekin eta maila oroko enplegatuen armada kontaezinarekin, magistraturako goi-dignatarioak eta irakasleria arbuiatu barik, pairatzen, gauzatzen eta betetzen ditu hauteskundeak (…). Hautesle zerrenda prestatzeko, benetako zenbait izen ipintzen da irudimeneko eta bereziki hildakoen makina bat izenen artean. Azken hauen ordezkapenean, botoa emateko, kaleko jantziez apaindutako agenteei beti dagokien beharra da.

Lerro hauen idazleak askotan ikusi du nola bere aita, duela urte batzuk hilik, bere botoa hautestontzian sartzera zihoala, hiriburuko zabor-biltzaile baten irudian, edota polizia batena, beste baten arropez jantzia.

Ideia orokor bat egiteko (aipaturiko egoera horien lotsagabekeriaz), brigadier baten kasua aipatuko dugu, Bergarako barrutitik ministrogaia zena, eta milioi eta erdi boto baino gehiago lortu zuena, esandako barrutiak zenbait mila biztanle baino eduki ez arren (…). Garailea seriotasun osoz aurkeztu zen Kongresura, zeinak, kopetarik handienaz, hauteskundea baliagarritzat eman baitzuen (…). Gertatutakoa hain da orokorra, ezen bozketa guztietan, salbuespenik gabe, errepikatzen baita.

Behin baino gehiagotan, zenbaketa hasi baino lehenago, poliziak bahitu egin ditu hautestontziak, Gobernu Zibilari igortzeko eta hautagai ministerialaren aldeko emaitzak lortzeko; hau honela, “lazaro” bat bihurtzen zen, honela baiteritze hizkera politikoan, Bibliako Lázaro bezala berpiztutako hautagaiei.

Iturria: ALMIRALL, Valentín, Berrezarkuntza, EDAF, 100-102. or.

Kororen ataria

Bizkaiko langileei (1890)

koro — Thu, 03 Jan 2008 14:42:19 CST

(…) Bizkaiko meatzetako langileek, maiatzaren 1ean Gallartako pilotalekuan bildurik, manifestaldi berri eta zaratatsuak egin zituzten meatze-eskualde honetako jauntxoek jarritako barrakoi eta derrigorrezko dendak mantentzearen kontra, eta Batzorde bat izendatu zuten botere publikoei horiek laster erabat ken daitezen eskatzeko.

(…)

Meatzetako langile guztiek 1980an grebara jo zuten, lan-eguna mugatzea eta barrakoi eta derrigorrezko denak kentzea eskatuz. Ondorioz probintzia hau gerra-egoerapean jarri zen eta tropa askok, Loma jeneralaren agindupean, parte hartu behar izan zuten, ordena publikoa mantentzeko.

Greba mugimendu hura, Loma jeneralaren aurrean langile eta ugazaben artean egindako hitzarmenaren bidez amaitu zen, honen bitartez 10 orduko lan-eguna jarri eta barrakoi zikin eta derrigorrezko dendak behin betiko desagertuz.

Baina handik laster ugazabek beren konpromisoa ahaztu eta kuartelak berreraiki eta derrigorrezko dendak ezarri zituzten berriro, meatzariei izarretik izarrera lan eraginez. Beste greba batzuk ere egin ziren, konstituzio-garantiak ostera ere eten eta armadaren indarrak berriz ere jarri ziren mugimenduan.

Gaur egun, nola edo hala, 1890ean ezarririko lan-eguna mantentzen da, baina barrakoi eta derrigorrezko dendei dagokienez, meatze-alde guztietan ia-ia lehenengo greba aurretik bezalaxe egoten da.

Bizkaiko aldean, legeak mespretxatu eta mende honetako espiritu liberala zapalduz, lanean onartua izateko, nahitaezko baldintza gisa, higienearen kontrako txaboletan bizi eta janariak, onak zein txarrak (ia beti txarrak eta eskandaluzko prezioetan) halako denda jakinetan erosi beharra dago.

Hau guztia, gure ikuspuntutik, hainbeste aldiz aipatzen den lanerako askatasunaren kontrako eraso ezin larriagoa da, osasun- eta higiene-legeen aurkako iraina eta, batez ere, giza eskubideen kontrako zapaltze nabarmena, inongo gobernu landuak onartu behar ez lukeena.

Hala ere, Bizkaiko meatzetako langileek, barrakoiak eta derrigorrezko dendak kentzeko, esklabotasun berri eta nazkagarriaren zeinuak direnak, grebarako eskubideaz baliatuko dira, gobernuak eta agintariek uste ez badute egiazko krimenak egiten dituzten kontzientzia gabeko negrero horien aseezintasunari muga bat ezarri behar zaiola behingoz.

Bizkaiko langileei, Lucha de clases, 86. zenbakia (1869-V-3)

Iturria: EHUra sartzeko hautaprobak 2001-2002

OHARRA: Data guztiak dantzan ibili ziren urte hartan! Testuan 1890 da beti eta bukaerako sinaduran, berriz, 1896.

Kororen ataria

Berrezarkuntzaren krisia

koro — Thu, 03 Jan 2008 14:41:07 CST

Paladín de la Patria redimida,

Recio soldado que pelea y canta,

Ira de Dios que cuando azota es santa,

Místico rayo que al matar es vida.

Otra es España a tu virtud rendida,

Ella es feliz bajo tu noble planta,

Sólo el hampón que en odio se amamanta

Blasfema ante tu frente esclarecida.

Otro es el mundo ante la España nueva,

Rencores viejos de la edad medieva

Rompió tu lanza que a los viles trunca.

Ahora está en paz tu grey bajo el amado

Chorro de luz de tu inmortal cayado.

¡Oh, pastor santo, no nos dejes nunca!

Soneto akrostiko honen egilea José Antonio Balbontín izan zen. 1929ko apirilaren 14an egin zioten omenaldi batean diktadoreari eskaini zioten eta, honek, erabat haizeturik, La Nación egunkari ofiziosoan argitarazi zuen hurrengo egunean. Adar jotzeaz konturatu bezain laster, kioskoetatik kentzen saiatu ziren, baina argitaraldia agortuaz egoen.

Kororen ataria

Intelektualek langile-klaseari. (1967)

koro — Thu, 03 Jan 2008 14:39:39 CST

Une honetan zuen greba hau espainol herriak eskabide demokratikoen alde egiten diharduen borrokaren prozesu historikoaren ondorioa da. Erabakigarria izango da Euskadiko eta Espainiako herri guztietako langile-klasea demokrazia politiko eta laboralaren alde egiten ari den borrokan; haitzuloetakoa ez ez, baina hierarkena ere izango ez den sindikalismoaren alde (…). Aldi honetan Euskadiko lagun guztiek berriz ere hain gogorki agertu dituzten batasun eta elkartasun eredugarriek ongi erakusten dute beren klase-kontzientzia argia; klase honek, hain zuzen, errepresio eta ostrazismo politikoa gorabehera, adiskidetzea eta laster munduko herri libre guztien elkartasunera eramango gaituen egoerara elkarrekin joateko aukera eman digu. Ikasleen mugimenduak, egunez egun batuago eta hedatuagoak, gauzak gero eta argiago ikusi eta indar handiagoa daukanak, alde batetik, etengabeki saiatzen du gure kulturak eta gure bizitza nazionalak zer nolako miseri egoeran aurkitzen diren. Salaketa hori horien kausaren amaierarekin batera bukatuko da, ez bestela: gure garabidea oztopatzen duten botere ekonomiko eta politikoaren forma faxistak amaitzean, hain zuzen. Horien aurka guztiok segitu behar dugu borrokan. (…) Horretaz konturaturik, langile-klasearekin sakon-sakonean elkarturik sentitzen gara: zuen interesak gureak dira. Eman diezaiogun geure buruari eta eman diezaiegun besteei ere langileak eta intelektualak bakarrik ez gaudelako testigantza eta elkarturik geu garela sendoenak.

Intelektualek langile-klaseari berarekin elkarturik zeudela erakusteko eginiko dokumentua, la Vasconiako xaflaketa-bandeetako eta Bizkaiko Labe Garaietako langileen greba denborakoa, 1967)

Iturria: EHUn sartzeko Hautaprobak

KOROren ataria